Herbal World Himalaya: आचार्य धन्वंतरि आयुर्वेद के देवता कहलाए थे. आचार्य धन्वंतरि ने कहा था, जहां जड़ी-बूटियां हैं वहां आरोग्य है. यह वाक्य आयुर्वेद के मूल सिद्धांत को दर्शाता है और इसी को आधार मानते हुए पतंजलि ने मालाग्राम, यमकेश्वर ब्लॉक, पौड़ी गढ़वाल, उत्तराखंड में नींव रखी है श्री धन्वंतरि धाम, हर्बल वर्ल्ड हिमालय की. आचार्य धन्वंतरि के सिद्धांतों पर निर्मित हर्बल वर्ल्ड हिमालय हर्बल दुर्लभ जड़ी बूटियों का संरक्षण करने के साथ-साथ उपचार की परंपराओं और प्रकृति को संरक्षित करने पर जोर देता है. यहां की एक-एक पत्ती उपचार की कहानी कहती है, एक-एक बीज नवता का प्रचार करता है और यहां आने वाला हर एक व्यक्ति शारीरिक, मानसिक और आध्यात्मिक शांति महसूस करता है.
200 एकड़ में फैला है प्रकृति का यह केंद्र

हर्बल वर्ल्ड हिमालय 200 एकड़ में फैला है और प्रकृति, विज्ञान और आध्यात्मिकता के बीच एक पुल के रूप में खड़ा है. यह प्राचीन परपंराओं के संरक्षण, पुनरुद्धार और वैश्विक प्रचार के लिए समर्पित है. यहां हर पौधा एक जीवित प्रार्थना है, यहां ऐसी-ऐसी जड़ी-बूटियां हैं जो भारत में कहीं और नहीं हैं. हर्बल वर्ल्ड हिमालय एक बोटेनिकल गार्डन भर नहीं है बल्कि यह वैश्विक कल्याण और पारिस्थितिक चेतना की दिशा में एक आंदोलन है. हर एक पौधा यह बताता है कि प्रकृति और औषधि एक है. यहां आने वाले लोगों को यह याद दिलाता है कि सेहत का राज मानवता और प्रकृति के बीच का बैलेंस ही है.

हर्बल ज्ञान का वैश्विक केंद्र बनाना
हर्बल वर्ल्ड हिमालय के निर्माण का लक्ष्य उत्तराखंड को हर्बल राज्य से हर्बल ज्ञान और इको-इनोवेशन का वैश्विक केंद्र बनाना है. यह केवल एक प्रोजेक्ट नहीं है बल्कि एक जीवंत आंदोलन है जिसका उद्देशय भारत की आत्मा को जगाना है. पतंजलि का लक्ष्य यहीं तक सीमित नहीं है, बल्कि लक्ष्य है हर्बल वर्ल्ड हिमालय को दुनिया की पहली ऐसी संस्था के रूप में खड़ा करना जहां ना सिर्फ आयुर्वेद बल्कि यूनानी, सिद्ध, होम्योपैथी, प्राकतिक चिकित्सा और पारंपरिक लोक प्रणालियों के महान गुरुओं को एक ही छत के नीचे लाकर वसुधैव कुटुम्बकं का जश्न मनाया जाए और प्राचीन, पारंपरिक और आधुनिक चिकित्सा के क्षेत्र में प्रगति की जाए.

हर्बल वर्ल्ड हिमालय का उद्देश्य क्या है
संतुलन लाना – मानवता और प्रकृति के बीच संतुलन बहाल करना. किसानों, चिकित्सकों, वैज्ञानिकों और साधकों को एक महान मिशन पर एकजुट करना.
वैश्विक उपचार पंरपराओं को एकसाथ लाना – सभी प्रमुख और पारंपरिक उपचार प्रणालियों जैसे आयुर्वेद, यूनानी और होम्योपैथी आदि के महान गुरुओं को एकसाथ लाना.
प्राचीन ज्ञान का संरक्षण करना – दुर्लभ औषधीय पौधों को संरक्षित करके, पांडुलिपियों और ताम्रपत्र जैसी सदियों तक चलने वाली पंरपराओं का दस्तावेजीकरण करके भारत के कालातीत ज्ञान अथवा शास्त्रों की रक्षा करना.
ग्रामीण समुदायों को सशक्त बनाना – आधुनिक हर्बल नर्सरी और अनुंसधान एवं विकास केंद्र की स्थापना करके पारंपरिक खेती को एक फायदेमंद व्यवसाय में बदलकर स्थानीय युवाओं और किसानों को कौशल के साथ-साथ सशक्त बनाना और स्थायी आजीविका के अवसर देना.
रिसर्च और इनोवेशन को बढ़ावा देना – हर्बल वर्ल्ड हिमालय का उद्देश्य है समुदायों को सशक्त बनाने की कोशिश करना, हरित अर्थव्यवस्था को बढ़ावा देने के लिए कृषि, टिशू कल्चर, हाइड्रोनोपोनिक्स और हर्बल उत्पाद विकास के लिए अनुसंधान और विकास केंद्र की नींव रखना.
हॉलिस्टिक वेलनेस को प्रोमोट करना – आने वालों को योग, हर्बल आहार, ध्यान और नॉलेज पार्क के माध्यम से शरीर, मस्तिष्क और आत्मा को शांति का अनुभव कराना.

किन-किन औषधीय पौधों से परिपूर्ण है हर्बल वर्ल्ड हिमालय
| वानस्पतिक नाम | सामान्य नाम | कुल | वर्ग |
|---|---|---|---|
| Abroma augustum (L.) L.f. | उलटकम्बल | Malvaceae | Medicinal |
| Acer oblongum Wall. ex DC. | पुतली | Sapindaceae | Medicinal |
| Achyranthes aspera L. | अपामार्ग | Amaranthaceae | Medicinal |
| Aconitum heterophyllum Wall. ex Royle | अतीस | Ranunculaceae | Medicinal |
| Acorus calamus L. | वच | Acoraceae | Medicinal |
| Adansonia digitata L. | कल्प वृक्ष | Malvaceae | Medicinal |
| Adina cordifolia (Roxb.) Hook.f. & Benth. | हल्दू | Rubiaceae | Medicinal |
| Aegle marmelos (L.) Corrêa | बेल | Rutaceae | Medicinal |
| Aesculus indica (Wall. ex Cambess.) Hook. | पांगर | Sapindaceae | Medicinal |
| Ajuga parviflora Benth. | रतपत्तिया, नीलकंठी | Lamiaceae | Medicinal |
| Alangium salviifolium (L.f.) Wangerin | अंकोल | Cornaceae | Medicinal |
| Albizia lebbeck (L.) Benth. | सिरस | Fabaceae | Medicinal |
| Albizia odoratissima (L.f.) Benth. | काला सिरस | Fabaceae | Medicinal |
| Albizia procera (Roxb.) Benth. | सफेद सिरस | Fabaceae | Medicinal |
| Allium porrum L. | वनलहसुन | Amaryllidaceae | Medicinal |
| Allium stracheyi Baker | जम्बू | Amaryllidaceae | Medicinal |
| Alnus nepalensis D.Don | उत्तीस | Betulaceae | Medicinal |
| Aloe vera (L.) Burm.f. | एलोवेरा | Asphodelaceae | Medicinal |
| Amorphophallus paeoniifolius (Dennst.) Nicolson | जिमीकंद | Araceae | Medicinal |
| Aquilaria malaccensis Lam. | अगर | Thymelaeaceae | Medicinal |
| Areca catechu L. | सुपारी | Arecaceae | Medicinal |
| Argyreia nervosa (Burm.f.) Bojer | विधारा | Convolvulaceae | Medicinal |
| Artemisia maritima L. | कूंणजा | Asteraceae | Medicinal |
| Asclepias curassavica L. | बटर फ्लाई वीड | Apocynaceae | Medicinal |
| Asparagus racemosus Willd. | सतावर | Asparagaceae | Medicinal |
| Azalea sp. | अजेलिया | Ericaceae | Medicinal |
| Barringtonia acutangula (L.) Gaertn. | हिंजाल | Lecythidaceae | Medicinal |
| Bauhinia acuminata L. | सफेद कचनार | Fabaceae | Medicinal |
| Bauhinia purpurea L. | पर्पल बटरफ्लाई ट्री, कचनार | Fabaceae | Medicinal |
| Bauhinia racemosa Lam. | आपटा | Fabaceae | Medicinal |
| Bauhinia tomentosa L. | पीली कचनार | Fabaceae | Medicinal |
| Bauhinia variegata L. | कचनार | Fabaceae | Medicinal |
| Berberis aristata DC. | किल्मोड़ा | Berberidaceae | Medicinal |
| Bischofia javanica Blume | पनियाला | Phyllanthaceae | Medicinal |
| Bombax ceiba L. | सेमल | Malvaceae | Medicinal |
| Boswellia serrata Roxb. | सलाई गुग्गल | Burseraceae | Medicinal |
| Bridelia retusa (L.) A.Juss. | एकदाना | Phyllanthaceae | Medicinal |
| Buchanania lanzan Spreng. | चिरोंजी | Anacardiaceae | Medicinal |
| Butea monosperma (Lam.) Kuntze | पीला पलाश | Fabaceae | Medicinal |
| Butea monosperma (Lam.) Kuntze | लाल पलाश | Fabaceae | Medicinal |
| Butea pellita Hook.f. ex Prain | पटवा | Fabaceae | Medicinal |
| Callicarpa macrophylla Vahl | प्रियांगु | Lamiaceae | Medicinal |
| Calophyllum inophyllum L. | सुल्तान चम्पा | Calophyllaceae | Medicinal |
| Calotropis gigantea (L.) W.T.Aiton | अर्क | Apocynaceae | Medicinal |
| Camphora officinarum Boerh. ex Fabr. | कपूर | Lauraceae | Medicinal |
| Careya arborea Roxb. | कुम्भी | Lecythidaceae | Medicinal |
| Carissa carandas L. | करौंदा | Apocynaceae | Medicinal |
| Carpinus viminea Lindl. ex Wall. | चमखड़िक | Betulaceae | Medicinal |
| Carum carvi L. | काला जीरा | Apiaceae | Medicinal |
| Cassia fistula L. | अमलताश | Fabaceae | Medicinal |
| Cedrus deodara (Roxb. ex D.Don) G.Don | देवदार | Pinaceae | Medicinal |
| Celtis australis L. | खडिक | Cannabaceae | Medicinal |
| Chamaecostus cuspidatus (Nees & Mart.) C.D.Specht & D.W.Stev. | इंसुलिन पादप | Costaceae | Medicinal |
| Chlorophytum borivilianum Santapau & R.R.Fern. | सफ़ेद मुसली | Asparagaceae | Medicinal |
| Chlorophytum tuberosum (Roxb.) Baker | हरी मुसली | Asparagaceae | Medicinal |
| Cichorium intybus L. (Kasni) | कासनी | Asteraceae | Medicinal |
| Cinnamomum tamala (Buch.-Ham.) T.Nees & C.H.Eberm. | तेजपात | Lauraceae | Medicinal |
| Cinnamomum verum J.Presl | दाल चीनी | Lauraceae | Medicinal |
| Cissus quadrangularis L. | हटजोड़ | Vitaceae | Medicinal |
| Clerodendrum phlomidis L.f. | अग्निमंथ | Lamiaceae | Medicinal |
| Cocculus hirsutus (L.) W.Theob. | जल जमनी | Menispermaceae | Medicinal |
| Cocos nucifera L. | नारियल | Arecaceae | Medicinal |
| Coffea arabica L. | कॉफी | Rubiaceae | Medicinal |
| Coleus amboinicus Lour. | कोलियस | Lamiaceae | Medicinal |
| Commiphora wightii (Arn.) Bhandari | गुगल | Burseraceae | Medicinal |
| Cordia myxa L. | लसोड़ा | Boraginaceae | Medicinal |
| Cordia sp. | लाल लसोड़ा | Boraginaceae | Medicinal |
| Coriaria napalensis Wall. | मकोल, मसूरा | Coriariaceae | Medicinal |
| Cornus capitata Wall. | बमोर | Cornaceae | Medicinal |
| Cornus macrophylla Wall. | खगास | Cornaceae | Medicinal |
| Crateva religiosa G.Forst. | बरना | Capparaceae | Medicinal |
| Cunninghamia sp. | कर्निघमाई | Cupressaceae | Medicinal |
| Curcuma amada Roxb. | अम्बा हल्दी | Zingiberaceae | Medicinal |
| Curcuma aromatica Salisb. | वन हल्दी | Zingiberaceae | Medicinal |
| Curcuma caesia Roxb. | काली हल्दी | Zingiberaceae | Medicinal |
| Dalbergia latifolia Roxb. | रोज वुड, काला शीशम | Fabaceae | Medicinal |
| Debregeasia longifolia (Burm.f.) Wedd. | तुस्यारी | Urticaceae | Medicinal |
| Delonix regia (Bojer ex Hook.) Raf. | गुलमोहर | Fabaceae | Medicinal |
| Desmodium elegans DC. | चमलाई | Fabaceae | Medicinal |
| Digitalis purpurea L. | तिलपुष्पी | Plantaginaceae | Medicinal |
| Dillenia indica L. | चिल्टा, चालता | Dilleniaceae | Medicinal |
| Diospyros malabarica (Desr.) Kostel. | गाब | Ebenaceae | Medicinal |
| Diospyros melanoxylon Roxb. | बीड़ी पत्ता, काला तेन्दु | Ebenaceae | Medicinal |
| Diospyros montana Roxb. | बिष तेन्दु | Ebenaceae | Medicinal |
| Drimia indica (Roxb.) Jessop | वन प्याज | Asparagaceae | Medicinal |
| Ehretia aspera Willd. | चमरोड़ | Boraginaceae | Medicinal |
| Elaeagnus latifolia L. | लोहारु | Elaeagnaceae | Medicinal |
| Elaeagnus umbellata Thunb. | गिनरोई | Elaeagnaceae | Medicinal |
| Elaeocarpus ganitrus Roxb. ex G.Don | नेपाली रुद्राक्ष | Elaeocarpaceae | Medicinal |
| Embelia ribes Burm.f. | वायविडंग | Primulaceae | Medicinal |
| Eriobotrya japonica (Thunb.) Lindl. | लोकाट | Rosaceae | Medicinal |
| Ficus benghalensis L. | बरगद | Moraceae | Medicinal |
| Ficus carica L. | अंजीर | Moraceae | Medicinal |
| Ficus lyrata Warb. | फिडल लीफ फिग | Moraceae | Medicinal |
| Ficus palmata Forssk. | बेडू | Moraceae | Medicinal |
| Ficus racemosa L. | गूलर | Moraceae | Medicinal |
| Ficus religiosa L. | पीपली | Moraceae | Medicinal |
| Ficus roxburghii Wall. ex Steud. | तिमला | Moraceae | Medicinal |
| Ficus virens Aiton | पाखड़ | Moraceae | Medicinal |
| Flacourtia indica (Burm.f.) Merr. | कंडाई | Salicaceae | Medicinal |
| Flacourtia jangomas (Lour.) Raeusch. | पचनाला | Salicaceae | Medicinal |
| Flueggea microcarpa Blume | रिठोल | Phyllanthaceae | Medicinal |
| Fraxinus micrantha Lingelsh. | अंगु | Oleaceae | Medicinal |
| Fraxinus xanthoxyloides (G.Don) Wall. ex A.DC. | रेक्चा | Oleaceae | Medicinal |
| Gardenia jasminoides J.Ellis | नाड़ी हींग | Rubiaceae | Medicinal |
| Garuga pinnata Roxb. | खरपट | Burseraceae | Medicinal |
| Gentiana kurroo Royle | त्रायमाण | Gentianaceae | Medicinal |
| Ginkgo biloba L. | जिन्कगो | Ginkgoaceae | Medicinal |
| Gmelina arborea Roxb. ex Sm. | घामर, गम्भारी | Lamiaceae | Medicinal |
| Grewia asiatica L. | फालसा | Malvaceae | Medicinal |
| Grewia guazumifolia Juss. | गधभेली | Malvaceae | Medicinal |
| Grewia optiva J.R.Drumm. ex Burret | भीमल | Malvaceae | Medicinal |
| Grewia serrulata DC. | कठभीमल | Malvaceae | Medicinal |
| Hibiscus × rosa-sinensis L. | गुड़हल देसी | Malvaceae | Medicinal |
| Hippophae salicifolia D.Don | आमेश, चूक | Elaeagnaceae | Medicinal |
| Hovenia dulcis Thunb. | ओगा | Rhamnaceae | Medicinal |
| Hygrophila auriculata (Schumach.) Heine | ताल मखाना | Acanthaceae | Medicinal |
| Hymenodictyon orixense (Roxb.) Mabb. | बोरंग | Rubiaceae | Medicinal |
| Hypericum calycinum L. | बंसत | Hypericaceae | Medicinal |
| Inula racemosa Hook.f. | पुष्करमूल | Asteraceae | Medicinal |
| Juglans regia L. | अखरोट | Juglandaceae | Medicinal |
| Kigelia africana (Lam.) Benth. | बालम खीरा | Bignoniaceae | Medicinal |
| Lannea coromandelica (Houtt.) Merr. | झींगन | Anacardiaceae | Medicinal |
| Lawsonia inermis L. | मेहेंदी | Lythraceae | Medicinal |
| Limonia acidissima L. | केंथा | Rutaceae | Medicinal |
| Litchi chinensis Sonn. | लीची | Sapindaceae | Medicinal |
| Litsea chinensis Blume | मैदा लकड़ी | Lauraceae | Medicinal |
| Macadamia integrifolia Maiden & Betche | मेकाडानिया नट | Proteaceae | Medicinal |
| Madhuca longifolia (L.) J.F.Macbr. | महुआ | Sapotaceae | Medicinal |
| Magnolia champaca (L.) Baill. ex Pierre | चम्पा | Magnoliaceae | Medicinal |
| Magnolia grandiflora L. | मैग्नोलिया | Magnoliaceae | Medicinal |
| Malaxis muscifera (Lindl.) Kuntze | जीवक | Orchidaceae | Medicinal |
| Mallotus philippensis (Lam.) Müll.Arg. | रोहिणी | Euphorbiaceae | Medicinal |
| Malus domestica (Suckow) Borkh. | सेब | Rosaceae | Medicinal |
| Mangifera indica L. | आम | Anacardiaceae | Medicinal |
| Melia azedarach L. | बकैन | Meliaceae | Medicinal |
| Mentha × piperita L. | मेन्था | Lamiaceae | Medicinal |
| Mesua ferrea L. | नाग केसर | Calophyllaceae | Medicinal |
| Mimusops elengi L. | मौलश्री | Sapotaceae | Medicinal |
| Mitragyna parvifolia (Roxb.) Korth. | फल्दु | Rubiaceae | Medicinal |
| Moringa oleifera Lam. | सहजन | Moringaceae | Medicinal |
| Morus alba L. | शहतूत | Moraceae | Medicinal |
| Musa × paradisiaca L. | केला | Musaceae | Medicinal |
| Musa sp. | केला G -9 | Musaceae | Medicinal |
| Myrica esculenta Buch.-Ham. ex D.Don | काफल | Myricaceae | Medicinal |
| Ocimum basilicum L. | श्यामा तुलसी | Lamiaceae | Medicinal |
| Ocimum gratissimum L. | रामा तुलसी | Lamiaceae | Medicinal |
| Ocimum gratissimum L. | रामा तुलसी | Lamiaceae | Medicinal |
| Ocimum kilimandscharicum Gürke | कपूर तुलसी | Lamiaceae | Medicinal |
| Ocimum tenuiflorum L. | पूजा तुलसी | Lamiaceae | Medicinal |
| Olea europaea L. | जैतून | Oleaceae | Medicinal |
| Oroxylum indicum (L.) Kurz | श्योनाक | Bignoniaceae | Medicinal |
| Osmanthus fragrans Lour. | सिलिंग, सुगंधित जैतून | Oleaceae | Medicinal |
| Ougeinia oojeinensis (Roxb.) Hochr. | संदन | Fabaceae | Medicinal |
| Phanera roxburghiana (Voigt) Bandyop., Anand Kumar & Chakrab. | रेटुस, सेमला | Fabaceae | Medicinal |
| Phanera vahlii (Wight & Arn.) Benth. | मालझन | Fabaceae | Medicinal |
| Phoenix dactylifera L. | खजूर | Arecaceae | Medicinal |
| Phyllanthus amarus Schumach. & Thonn. | भूईआंवला | Phyllanthaceae | Medicinal |
| Phyllanthus emblica L. | आँवला | Phyllanthaceae | Medicinal |
| Picea smithiana (Wall.) Boiss. | स्प्रुस | Pinaceae | Medicinal |
| Picrorhiza kurroa Royle ex Benth. | कुटकी | Plantaginaceae | Medicinal |
| Pimenta dioica (L.) Merr. | ऑल स्पाइस | Myrtaceae | Medicinal |
| Pinus gerardiana Wall. ex D.Don | चीलगोजा | Pinaceae | Medicinal |
| Piper longum L. | पीपली | Piperaceae | Medicinal |
| Pistacia vera L. | पिस्ता | Anacardiaceae | Medicinal |
| Plantago major L. | इसबगोल | Plantaginaceae | Medicinal |
| Platycladus orientalis (L.) Franco | मोरपंखी | Cupressaceae | Medicinal |
| Plumbago auriculata Lam. | चित्रक नीली | Plumbaginaceae | Medicinal |
| Plumbago zeylanica L. | चित्रक सफेद | Plumbaginaceae | Medicinal |
| Plumeria sp. | मल्टी कलर चम्पा | Apocynaceae | Medicinal |
| Polygonatum cirrhifolium (Wall.) Royle | महामैदा | Asparagaceae | Medicinal |
| Polygonatum verticillatum (L.) All. | मैदा | Asparagaceae | Medicinal |
| Potentilla fulgens Wall. ex Sims | बज्रदंती | Rosaceae | Medicinal |
| Prinsepia utilis Royle | झिटयालू, भीकल | Rosaceae | Medicinal |
| Prosopis cineraria (L.) Druce | शमी, खेजड़ी | Fabaceae | Medicinal |
| Prunus americana Marshall | चुल्लु, खुबानी | Rosaceae | Medicinal |
| Prunus amygdalus Batsch | बदाम | Rosaceae | Medicinal |
| Prunus armeniaca L. | खुबानी | Rosaceae | Medicinal |
| Prunus avium (L.) L. | चेरी | Rosaceae | Medicinal |
| Prunus cerasoides | पदम | Rosaceae | Medicinal |
| Prunus domestica L. | आलूबुखारा | Rosaceae | Medicinal |
| Prunus persica (L.) Batsch | आडू | Rosaceae | Medicinal |
| Pterocarpus marsupium Roxb. | विजयसार | Fabaceae | Medicinal |
| Pterospermum acerifolium (L.) Willd. | कनक चम्पा | Malvaceae | Medicinal |
| Punica granatum L. | दाड़िम, अनार | Lythraceae | Medicinal |
| Pyracantha crenulata (D.Don) M.Roem. | घिंघारु | Rosaceae | Medicinal |
| Pyrus communis L. | नाख | Rosaceae | Medicinal |
| Pyrus communis L. | बब्बुगोसा | Rosaceae | Medicinal |
| Pyrus pashia Buch.-Ham. ex D.Don | मेहल | Rosaceae | Medicinal |
| Quercus leucotrichophora A.Camus | बांज | Fagaceae | Medicinal |
| Quercus semecarpifolia Sm. | फल्यांट | Fagaceae | Medicinal |
| Radermachera sinica (Hance) Hemsl. | चाइना डॉल, गरुड़फली | Bignoniaceae | Medicinal |
| Rauvolfia serpentina (L.) Benth. ex Kurz | सर्पगंधा | Apocynaceae | Medicinal |
| Rhododendron arboreum Sm. | बुरांश | Ericaceae | Medicinal |
| Rosmarinus officinalis L. | रोजमेरी | Lamiaceae | Medicinal |
| Rubia cordifolia L. | मंजिष्ठा | Rubiaceae | Medicinal |
| Rubus ellipticus Sm. | हिसालु | Rosaceae | Medicinal |
| Rubus niveus Thunb. | जंगली हिसालु | Rosaceae | Medicinal |
| Rubus paniculatus Sm. | काला हिसालु | Rosaceae | Medicinal |
| Salvadora persica L. | पीलू | Salvadoraceae | Medicinal |
| Salvia rosmarinus Spenn. | रोजम़ेरी | Lamiaceae | Medicinal |
| Santalum album L. | चंदन | Santalaceae | Medicinal |
| Sapindus mukorossi Gaertn. | रीठा | Sapindaceae | Medicinal |
| Sapium sebiferum (L.) Dum.Cours. | चर्बी | Euphorbiaceae | Medicinal |
| Saraca asoca (Roxb.) W.J.de Wilde | सीता अशोक | Fabaceae | Medicinal |
| Saussurea lappa (Decne.) Sch.Bip. | कूट | Asteraceae | Medicinal |
| Schleichera oleosa (Lour.) Oken | कुसुम | Sapindaceae | Medicinal |
| Selenicereus undatus (Haw.) D.R.Hunt | ड्रेगन फ्रूट | Cactaceae | Medicinal |
| Selinum tenuifolium Wall. ex DC. | भूतकेशी | Apiaceae | Medicinal |
| Semecarpus anacardium L.f. | भिलावा | Anacardiaceae | Medicinal |
| Senegalia catechu (L.f.) P.J.H.Hurter & Mabb. | खैर | Fabaceae | Medicinal |
| Senna alata (L.) Roxb. | कैसिया अलाटा | Fabaceae | Medicinal |
| Senna alexandrina Mill. | सनई | Fabaceae | Medicinal |
| Simarouba glauca DC. | लक्ष्मी तरु | Simaroubaceae | Medicinal |
| Spilanthes acmella (L.) L. | अकरकरा | Asteraceae | Medicinal |
| Spondias pinnata (L.f.) Kurz | आमड़ा | Anacardiaceae | Medicinal |
| Sterculia urens Roxb. | गोंद कतीरा | Malvaceae | Medicinal |
| Sterculia villosa Roxb. ex Sm. | ऊदाल | Malvaceae | Medicinal |
| Stereospermum colais (Buch.-Ham. ex Dillwyn) Mabb. | पाडल | Bignoniaceae | Medicinal |
| Tamarindus indica L. | इमली | Fabaceae | Medicinal |
| Taxus wallichiana Zucc. | थुनेर | Taxaceae | Medicinal |
| Terminalia arjuna (Roxb. ex DC.) Wight & Arn. | अर्जुन | Combretaceae | Medicinal |
| Terminalia bellirica (Gaertn.) Roxb. | बहेड़ा | Combretaceae | Medicinal |
| Terminalia catappa L. | चाइना बादाम | Combretaceae | Medicinal |
| Terminalia chebula Retz. | हरड़ | Combretaceae | Medicinal |
| Thespesia populnea (L.) Sol. ex Corrêa | पारस पीपल | Malvaceae | Medicinal |
| Tinospora cordifolia (Willd.) Hook.f. & Thomson | गिलोय | Menispermaceae | Medicinal |
| Toona ciliata M.Roem. | तुन | Meliaceae | Medicinal |
| Uraria picta (Jacq.) Desv. ex DC. | पृष्ठपर्णी | Fabaceae | Medicinal |
| Vachellia nilotica subsp. indica (Benth.) Kyal. & Boatwr. | बबूल | Fabaceae | Medicinal |
| Valeriana jatamansi Jones ex Roxb. | समेवा, जटामासी | Caprifoliaceae | Medicinal |
| Vincetoxicum indicum (Burm.f.) Mabb. | दम बेल | Apocynaceae | Medicinal |
| Viola odorata L. | वनप्सा | Violaceae | Medicinal |
| Vitex negundo L. | निर्गुंडी | Lamiaceae | Medicinal |
| Vitis vinifera L. | अंगूर | Vitaceae | Medicinal |
| Withania somnifera (L.) Dunal | अश्व गंधा | Solanaceae | Medicinal |
| Woodfordia fruticosa (L.) Kurz | धोल, धव | Lythraceae | Medicinal |
| Wrightia arborea (Dennst.) Mabb. | सर्पदंशी | Apocynaceae | Medicinal |
| Wrightia tinctoria (Roxb.) R.Br. | इंद्रजों | Apocynaceae | Medicinal |
| Xylosma longifolia Clos | सल्लू | Salicaceae | Medicinal |
| Zanthoxylum armatum DC. | तिमूर, तिमरू | Rutaceae | Medicinal |
| Zingiber zerumbet (L.) Roscoe ex Sm. | शैम्पू जिंजर | Zingiberaceae | Medicinal |
हर्बल वर्ल्ड हिमालय सीखने, उपचार करने और एक ऐसी दुनिया में योगदान करने का निमंत्रण है जहां मानवता और प्रकृति एकसाथ संतुलन में रहती है. यह परिवर्तन की ओर एक यात्रा है. यह हरित, स्वस्थ और सामंजस्यपूर्ण भविष्य बनाने के लिए एकजुट होने की पुकार है.

यह भी पढ़ें – बॉडी को डिटॉक्स करती है पंचकर्म चिकित्सा, पतंजलि के एक्सपर्ट्स ने बताई उपचार की प्रक्रिया
अस्वीकरण – इस खबर को सामान्य जानकारी के तौर पर लिखा गया है. अधिक जानकारी के लिए विशेषज्ञ की सलाह लें या चिकित्सक से परामर्श करें. न्यूज 24 किसी तरह का दावा नहीं करता है.










